معنا و ماهیت روح در قرآن از منظر تفسیر مناهج البیان“ نوشته استاد محمدتقی سبحانی و مهدی باغبان خطیبی، به بررسی مفهوم و ماهیت روح در قرآن کریم از دیدگاه تفسیر مناهج البیان تألیف آیت الله محمدباقر ملکی میانجی میپردازد. این مقاله در فصلنامه تحقیقات کلامی، شماره ۱۶، بهار ۱۳۹۶ منتشر شده است.
چکیده مقاله:
در قرآن کریم، واژه «روح» در نوزده آیه به کار رفته و درباره حقیقت، مصادیق، کیفیت ارتباط روح با انسان و فرشتگان، کارکردها و آثار آن بحث شده است. دیدگاه رایج در میان مفسران این است که روح در قرآن مصادیق گوناگونی دارد، از جمله نفس ناطقه انسانی. اما بر اساس دیدگاه آیت الله ملکی میانجی، هیچ یک از این آیات بر نفس انسانی دلالت ندارند. ایشان معتقدند که روح در قرآن به معنای روح القدس است، که علم اعطایی از جانب خداوند به انبیا و اوصیا میباشد. این نظریه، تفسیر روح به روح القدس را وحدتبخش تمام آیات روح میداند و استدلال به این آیات برای تجرد نفس را خالی از دلیل میشمارد.
کلیدواژهها:
- روح القدس
- تفسیر مناهج البیان
- عرش علم
- نبوت و ولایت
ساختار مقاله:
- مقدمه: در این بخش به اهمیت شناخت روح در علوم اسلامی و نقش قرآن و سنت در تبیین حقیقت روح اشاره شده است. نویسندگان به بررسی دیدگاه آیت الله ملکی میانجی در تفسیر مناهج البیان میپردازند و نظریه ایشان را مبنی بر اینکه روح در قرآن به معنای روح القدس است، معرفی میکنند.
- ابعاد نظریه روح در قرآن: در این بخش، نویسندگان به بررسی دیدگاه آیت الله ملکی درباره روح در قرآن میپردازند و بیان میکنند که ایشان روح را به عنوان روح القدس تفسیر میکند که علم اعطایی از جانب خداوند به انبیا و اوصیا است. این دیدگاه با تفسیرهای رایج که روح را به نفس ناطقه انسانی مرتبط میدانند، متفاوت است.
- نظریه تفسیری روح در قرآن: در این بخش، نویسندگان به بررسی آیات مختلف قرآن که در آنها واژه «روح» به کار رفته است، میپردازند و دیدگاه آیت الله ملکی را در تفسیر این آیات بیان میکنند. ایشان معتقدند که روح در قرآن به معنای روح القدس است و این روح با انبیا و اوصیا همراه است و منبع علم و بصیرت آنان میباشد.
- کارکردهای کلامی معنای روح در قرآن: در این بخش، نویسندگان به بررسی آثار کلامی نظریه آیت الله ملکی میپردازند و بیان میکنند که این نظریه موجب تغییر نگرش به آموزههای کلامی مرتبط با روح در قرآن میشود. از جمله این آثار، تبیین جدید از روح موجود در حضرت آدم (علیه السلام) و حکمت سجود فرشتگان بر او، چگونگی علم پیامبر به صدق وحی، و اثبات عصمت پیامبر در طول حیات است.
- جمعبندی: در پایان، نویسندگان به جمعبندی نظریه آیت الله ملکی میپردازند و بیان میکنند که این نظریه با بهرهگیری از احادیث اهل بیت (علیهم السلام)، آیات روح را به دلالت واحد و سازگار بر روح القدس بازگردانده است. این نظریه از هر گونه برداشتی که معناي واحد روح در قرآن را متعدد یا ناهماهنگ جلوه دهد، به دور است.
منابع:
مقاله از منابع متعددی از جمله تفاسیر قرآن، احادیث اهل بیت (علیهم السلام)، و آثار متکلمان و مفسران اسلامی استفاده کرده است. برخی از منابع مهم مورد استفاده عبارتند از:
- تفسیر مناهج البیان، آیت الله ملکی میانجی
- تفسیر المیزان، علامه طباطبایی
- تفسیر مجمع البیان، طبرسی
- الکافی، کلینی
- بحارالانوار، علامه مجلسی
این مقاله به بررسی دقیق و عمیق مفهوم روح در قرآن از دیدگاه تفسیر مناهج البیان پرداخته و دیدگاه نوینی را در تفسیر آیات روح ارائه میکند.
برای دریافت متن کامل مقاله اینجا کلیک کنید
