نشست علمی «ویژگیهای کلام معاصر با نگاهی به شخصیت علمی استاد شهید مرتضی مطهری» بهعنوان پنجمین برنامه از سلسلهنشستهای بزرگداشت این متفکر برجسته، بهصورت برخط و با سخنرانی استاد محمدتقی سبحانی برگزار شد. این نشست به همت مجمع عالی حکمت اسلامی (دفتر کرمانشاه) و با همکاری انجمن کلام اسلامی حوزه، مؤسسه علمی حوزوی علامه طباطبایی (ره) کرمانشاه و مؤسسه علمیفرهنگی زمام برگزار گردید.
در این نشست، استاد سبحانی با تمرکز بر تحولات دانش کلام در دوره معاصر، به بررسی نسبت میان «کلام سنتی» و «کلام جدید» پرداخت و با تبیین شاخصههای کلام معاصر، نقش شهید مطهری را در بازسازی این دانش برجسته دانست.
ایشان در آغاز سخنان خود با اشاره به دگرگونیهای عمیق معرفتی در جهان جدید، تأکید کرد که دانش کلام در دوران معاصر با پرسشهایی مواجه شده که از حیث موضوع، روش و مخاطب با گذشته تفاوتهای اساسی دارد. به گفته ایشان، کلام سنتی عمدتاً در چارچوب دفاع از عقاید دینی در برابر شبهات دروندینی یا میانمذهبی شکل گرفته بود، در حالیکه کلام معاصر با طیفی گسترده از چالشهای فلسفی، علمی و فرهنگی روبهروست که نیازمند بازتعریف کارکردها و ابزارهای این دانش است.
استاد سبحانی با تبیین ویژگیهای کلام معاصر، «مسئلهمحوری» را یکی از مهمترین شاخصههای آن دانست و گفت: در کلام جدید، دیگر صرفاً با مجموعهای از گزارههای ثابت مواجه نیستیم، بلکه با پرسشهای نوپدیدی روبهرو هستیم که از بستر تحولات اجتماعی، علمی و تمدنی برآمدهاند و پاسخ به آنها نیازمند رویکردی فعال، پویا و متناسب با زمانه است.
رئیس انجمن علمی کلام اسلامی همچنین بر «گفتوگو با علوم انسانی و تجربی» بهعنوان یکی دیگر از ویژگیهای کلام معاصر تأکید کرد و افزود: متکلم معاصر نمیتواند نسبت خود را با دستاوردهای جدید علمی و انسانی نادیده بگیرد، بلکه باید با حفظ مبانی دینی، به تعامل و گفتوگو با این حوزهها بپردازد و از ظرفیتهای آنها در تبیین و دفاع از معارف دینی بهره ببرد.
این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه، «توجه به مخاطب معاصر» را از دیگر الزامات کلام جدید برشمرد و تصریح کرد: زبان کلام باید متناسب با سطح فهم و نیازهای فکری مخاطب امروز بازسازی شود؛ مخاطبی که در فضای رسانهای و شبکهای زندگی میکند و با انبوهی از اطلاعات و شبهات مواجه است.
رئیس قطب تعمیق باورهای دینی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه در بخش دیگری از سخنان خود، با تمرکز بر شخصیت علمی شهید مطهری، وی را یکی از پیشگامان کلام معاصر در جهان اسلام معرفی کرد و گفت: شهید مطهری با درک عمیق از سنت اسلامی و آشنایی جدی با اندیشههای جدید، توانست الگویی موفق از «کلام ناظر به زمان» ارائه دهد؛ کلامی که هم ریشه در میراث غنی اسلامی دارد و هم به مسائل واقعی انسان معاصر پاسخ میدهد.
ایشان افزود: یکی از مهمترین ویژگیهای آثار شهید مطهری، توانایی او در صورتبندی دقیق مسائل و تبدیل آنها به پرسشهای روشن و قابلبحث است. او بهخوبی میدانست که بدون فهم صحیح مسئله، نمیتوان به پاسخ درست دست یافت. از اینرو، بخش مهمی از تلاش علمی او صرف تبیین و بازخوانی دقیق مسائل فکری زمانه شده است.
استاد سبحانی همچنین به «جامعنگری» در اندیشه شهید مطهری اشاره کرد و اظهار داشت: او در مواجهه با مسائل، از رویکردهای تکبعدی پرهیز میکرد و تلاش داشت میان فلسفه، کلام، فقه و معارف قرآنی نوعی هماهنگی و انسجام برقرار کند. این ویژگی سبب شد که آثار او همچنان برای نسل امروز قابل استفاده و الهامبخش باشد.
مدیر عامل موسسه معارف اهل بیت علیهم السلام در ادامه، «پاسخگویی مستدل و روشمند به شبهات» را از دیگر شاخصههای برجسته در آثار این متفکر شهید دانست و گفت: شهید مطهری نهتنها به طرح شبهات میپرداخت، بلکه با رویکردی تحلیلی و عقلانی، به نقد و بررسی آنها میپرداخت و تلاش میکرد پاسخهایی متقن و اقناعی ارائه دهد.
در پایان این نشست، بر ضرورت بازخوانی میراث فکری شهید مطهری در مواجهه با چالشهای فکری معاصر تأکید شد و حاضران، توجه به الگوی فکری او را یکی از راهکارهای مهم برای تقویت و توسعه کلام معاصر در جهان اسلام دانستند.
این نشست در قالب برنامههای بزرگداشت شهید مطهری و با هدف بازاندیشی در نسبت میان سنت کلامی و نیازهای فکری امروز برگزار شد.
