مشخصات کلی کتاب: آیین عرفی؛ جستارهایی انتقادی درباره سکولاریسم،
| عنوان کتاب: | آیین عرفی؛ جستارهایی انتقادی درباره سکولاریسم |
| سرپرستی و نظارت علمی: | استادمحمدتقی سبحانی |
| نویسندگان: | امان‌الله فصیحی، مهدی امیدی، حبیب‌الله بابایی، محمد سربخشی، سید علیرضا صالحی ساداتی و محمدجواد محسنی |
| ناشر: | پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی |
| سال چاپ: | 1390 |
| چاپ: | پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی |
| زبان: | فارسی |
| تعداد صفحات: | 512 |
| قطع و نوع جلد: | قطع: رقعی (شومیز) |
| شابک: | 9786001950230 |
معرفی اثر
کتاب « آیین عرفی: جستارهایی انتقادی در بنیادهای سکولاریسم » یکی از جامع‌ترین آثار در حوزه نقد سکولاریسم است که در 512 صفحه که پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی آنرا منتشر کرده است.
این اثر با مشارکت جمعی از پژوهشگران تهیه و تدوین گردیده و به تحلیل انتقادی سکولاریسم به‌عنوان پدیده‌ای مدرن و تأثیرگذار بر زندگی فردی و اجتماعی می‌پردازد. در اینجا، با جزئیات بیشتری به معرفی بخش‌ها، ساختار، و اهداف کتاب پرداخته می‌شود.
اهداف اصلی کتاب
- بررسی جامع سکولاریسم از جنبه‌های معرفتی، اجتماعی، اخلاقی، معنوی و سیاسی.
- شناسایی تأثیرات سکولاریسم بر جوامع دیندار و نشان دادن پیامدهای آن.
- نقد بنیادی سکولاریسم به‌عنوان یک الگوی جامع زیست و مقایسه آن با نظام‌های دینی.
- ارائه پاسخی به چالش‌های سکولاریسم در تمدن مدرن و امکان ایجاد رویکردهای جایگزین.
ساختار و مقالات کتاب
کتاب شامل مقالات متعددی است که هرکدام یک بعد از سکولاریسم را مورد بررسی قرار می‌دهد. این مقالات با رویکردهای مختلف از منظر فلسفی، جامعه‌شناختی، و دینی نگاشته شده‌اند.
۱. جامعه سکولار؛ مؤلفه‌ها و شاخصه‌ها (نویسنده: امان‌الله فصیحی)
- هدف مقاله: بررسی جامعه سکولار به‌عنوان الگویی که دین را از عرصه اجتماعی حذف می‌کند.
- نکات برجسته:
- جامعه سکولار دو جنبه دارد:
- سلبی: نفی دین از عرصه‌های عمومی.
- ایجابی: تکیه بر عقلانیت ابزاری و مدیریت علمی.
- نتیجه‌گیری: جامعه سکولار و جامعه دینی قابل جمع نیستند، زیرا محوریت آن‌ها (دین در مقابل عقل ابزارگرا) متفاوت است.
- جامعه سکولار دو جنبه دارد:
۲. درآمدی بر عقلانیت سکولار با تأکید بر آرای ماکس وبر (نویسنده: محمدجواد محسنی)
- هدف مقاله: تحلیل عقلانیت سکولار به‌عنوان زیربنای اندیشه مدرن.
- محورهای اصلی:
- عقلانیت سکولار از دیدگاه ماکس وبر و شاخص‌های آن.
- تفاوت عقلانیت دینی و عقلانیت مدرن غربی.
- بررسی تأثیر عقلانیت سکولار بر ساختارهای اجتماعی و فردی.
- نتیجه‌گیری: عقلانیت سکولار، الگویی است که تلاش دارد دین را از زندگی عمومی حذف کند و به مدیریت علمی بسنده کند.
۳. علم سکولار و علم دینی از منظر سیدحسین نصر (نویسنده: سید علیرضا صالحی ساداتی)
- هدف مقاله: تبیین تفاوت علم سکولار و دینی از دیدگاه سیدحسین نصر.
- محورهای کلیدی:
- علم مدرن غربی به دلیل مبانی مادی‌گرایانه، خنثی یا بی‌طرف نیست.
- علم دینی مبتنی بر جهان‌بینی قدسی است و می‌تواند جایگزینی برای علم مدرن باشد.
- نتیجه‌گیری: نصر معتقد است علم دینی نه‌تنها مطلوب بلکه ضروری است، زیرا علم مدرن نتوانسته است مشکلات معنوی و اجتماعی را حل کند.
۴. اخلاق سکولار یا سکولاریسم اخلاقی (نویسنده: محمد سربخشی)
- هدف مقاله: تحلیل نقش اخلاق در نظام سکولار.
- محورهای اصلی:
- پس از رنسانس، اخلاق از دین جدا شد و به یک مفهوم انسانی و دنیوی تبدیل گردید.
- نقد اخلاق سکولار به‌عنوان نظامی که با شریعت و اخلاق قدسی همخوانی ندارد.
- نتیجه‌گیری: اخلاق سکولار به‌جای ارتقای معنویت، باعث تقویت رویکردهای مادی‌گرایانه شده است.
۵. سکولاریسم معنوی (نویسنده: حبیب‌الله بابایی)
- هدف مقاله: بررسی ارتباط سکولاریسم با معنویت مدرن.
- محورهای اصلی:
- سکولاریسم و معنویت مدرن در برخی مفاهیم اشتراک دارند.
- معنویت مدرن بیشتر به‌عنوان یک جایگزین برای دین در جوامع سکولار مطرح شده است.
- نتیجه‌گیری: معنویت سکولار نمی‌تواند جایگزین دین قدسی در جوامع دینی باشد.
۶. روش سکولار (نویسنده: مهدی امیدی)
- هدف مقاله: تحلیل روش‌های سکولار در اندیشه و عمل.
- محورهای کلیدی:
- روش‌های تحقیق علمی در سکولاریسم بر پیش‌فرض‌های غیرقدسی بنا شده‌اند.
- نقد روش‌های سکولار و تلاش برای ارائه راه‌حل‌هایی برای علم دینی.
- نتیجه‌گیری: روش سکولار نمی‌تواند به‌عنوان مبنایی برای دانش اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.
ویژگی‌های متمایز کتاب
- نقد عمیق و چندبعدی: کتاب به‌جای نگاه سطحی به سکولاریسم، ابعاد مختلف این پدیده را از زوایای معرفتی، اجتماعی، اخلاقی، و معنوی تحلیل کرده است.
- رویکرد میان‌رشته‌ای: نویسندگان از رشته‌های مختلفی مانند فلسفه، جامعه‌شناسی، علوم سیاسی، و اخلاق بهره گرفته‌اند.
- نویسندگان متخصص: مقالات توسط پژوهشگران با تجربه و متخصص در حوزه‌های مرتبط نگاشته شده است.
- تمرکز بر سکولاریسم در جوامع اسلامی: کتاب با تأکید بر مسائل خاص جوامع اسلامی، سکولاریسم را در بستر فرهنگ اسلامی مورد نقد قرار می‌دهد.
نتیجه‌گیری
کتاب « آیین عرفی» یکی از آثار برجسته در نقد سکولاریسم است که هم برای محققان حوزه دین و فلسفه و هم برای علاقه‌مندان به مطالعات مدرنیته و غرب‌شناسی مفید است. این کتاب نه‌تنها ابعاد مختلف سکولاریسم را به‌طور کامل بررسی کرده، بلکه با ارائه رویکردهای جایگزین، راه‌حل‌هایی برای جوامع دینی پیشنهاد می‌دهد.