پیشنشست کنگره بینالمللی بزرگداشت علامه میرحامد حسین لکهنوی در اصفهان برگزار شد
تأکید بر احیای مکتب علمی یک متکلم برجسته و ترسیم نقشه راه پژوهشهای آیندهدار امامتی
پیشنشست کنگره بینالمللی بزرگداشت علامه میرحامد حسین موسوی لکهنوی (قدس سره)، متکلم برجسته امامیه در قرن سیزدهم هجری، روز پنجشنبه چهارم دیماه ۱۴۰۴ در حوزه علمیه اصفهان و با حضور جمعی از اساتید، فضلا و طلاب برگزار شد. این مراسم با عنوان «بازشناخت و نکوداشت صاحب عبقات» و با مشارکت نهادهایی چون بنیاد بینالمللی امامت، موسسه آموزش عالی حوزه علمیه اصفهان و دبیرخانه کنگره بینالمللی علامه میرحامد حسین لکهنوی در سالن همایشهای شیخالرئیس ابنسینا برگزار گردید.
هدفگذاری همایش: از معرفی تا الگوسازی
برگزارکنندگان در توضیح اهداف این پیشنشست اعلام کردند که این گردهمایی صرفاً یک مراسم تجلیل نیست، بلکه حرکتی است برای:
۱. بازشناسی عمیق: غبارزدایی از چهره علمی علامه میرحامد حسین و شناخت ابعاد کمتر گفتهشده روششناسی و مبارزات علمی او.
۲. احیای گفتمان: احیای گفتمان کلامی نیرومند و مستدلی که او در کتاب سترگ «عبقات الانوار» پایهریزی کرد.
۳. ترسیم افق آینده: ارائه نقشه راهی برای ادامه مسیر او و تطبیق روشهایش با نیازها و شبهات دنیای امروز.
مخاطبان همایش: اساتید حوزه و دانشگاه، پژوهشگران تاریخ تشیع و کلام اسلامی، طلاب و دانشجویان تحصیلات تکمیلی، و علاقهمندان به مطالعات میانرشتهای در حوزه دفاع از حریم ولایت.
برنامههای تفصیلی مراسم
مراسم در دو بخش صبح و بعدازظهر برگزار شد. بخش صبح با تلاوت قرآن کریم آغاز گردید و پس از آن، حجتالاسلام والمسلمین دکتر هادیزاده، مدیر مؤسسه آموزش عالی حوزه علمیه اصفهان، با خیرمقدم به میهمانان، بر اهمیت بزرگداشت شخصیتهای علمی مرزبانی چون علامه میرحامد حسین در دفاع از حریم تشیع تأکید کرد. در ادامه، پیام حضرت آیتالله العظمی مظاهری، ریاست حوزه علمیه اصفهان، قرائت شد که در آن بر عظمت کار علامه لکهنوی و ضرورت احیای میراث علمی او بهویژه کتاب شریف «عبقات الانوار» تأکید شده بود.
سپس میزگرد علمی با موضوع «احیای آثار علامه میرحامد حسین» با حضور حججاسلام کاظمی، اسفندیاری و شجاعتحسین تشکیل شد. در این میزگرد، گزارشی جامع از فعالیتهای دبیرخانه کنگره شامل جمعآوری و احیای نسخ خطی، فهرستبرداری و مرمت کتابخانه ناصریه در لکهنو، تدوین شناختنامه علامه، دریافت و ارزیابی مقالات علمی و برگزاری دورههای آموزشی برای آشنایی با مکتب کلامی لکهنو ارائه گردید. همچنین اعلام شد که تاکنون ۱۸ جلد از مجموعه عظیم «عبقات الانوار» به صورت تحقیقشده منتشر شده و ۱۲ جلد دیگر در دست انتشار است.
پس از میزگرد، حضرت آیتالله شیخ نجمالدین طبسی سخنرانی مبسوطی با موضوع «شخصیتشناسی علمی (فقهی و کلامی) علامه میرحامد حسین» ایراد نمود. ایشان با اشاره به عظمت کار علامه، وی را فقیهی مجتهد و محدثی متتبع برشمرد که علاوه بر تبحر در کلام، در فقه و اصول نیز صاحب نظر بود. ایشان با نقل اقوال بزرگان شیعه مانند میرزای شیرازی، میرزای نوری و سید محسن امین که علامه را «سید الطائفه»، «غوث المله» و «بزرگترین متکلم شیعه» خواندهاند، بر جایگاه بینظیر او در تاریخ علم کلام تأکید کردند .
نوبت بعد از ظهر
حجتالاسلام والمسلمین رضا مختاری، محقق و کتابشناس برجسته، در سخنرانی خود به واکاوی عظمت شخصیت علامه میرحامد حسین و اثر ماندگارش «عبقات الانوار» پرداخت. وی با استناد به نامهها و یادداشتهای شخصی علامه در مجموعه «لئالی بهیه»، تصویری زنده از مشقات و دشواریهای فراوان این عالم مجاهد ترسیم کرد و تأکید نمود که موتور محرک این تلاش خستگیناپذیر، «سوز درونی، عشق به اهل بیت(علیهم السلام) و توسل به معصومین» بود. وی با قرائت بخشهایی از وصیتنامه فرزند علامه، بر ابعاد روحانی و شرایط سخت تحصیل و تحقیق در عصر ایشان تأکید ورزید.
سخنرانی کلیدی دکتر سبحانی: سه درس بزرگ از مکتب علامه برای پژوهشگران امروز
حجتالاسلام والمسلمین دکتر محمدتقی سبحانی، رئیس بنیاد بینالمللی امامت، در سخنرانی مفصلی با عنوان «احیای تراث علامه میرحامد حسین و آینده دانش کلام امامی»، با تشریح ویژگیهای مکتب علمی این عالم برجسته، سه «درس کلان» را به عنوان چراغ راه پژوهشهای معاصر برشمرد:
۱. درس زمانشناسی و تشخیص نقطه هدف:
عضو هیئتعلمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، با مروری بر تاریخ پرفرازونشیب حوزههای علمیه شیعه، از مکتب بغداد و حله تا اصفهان، تأکید کرد که بزرگانی مانند شیخ مفید، سید مرتضی و محققان اصفهانی، «هنر زمانشناسی» را در اوج خود داشتند. «آنان دقیقاً تشخیص میدادند در جغرافیای تاریخی خود، کدام خلأ را باید پر کنند و به کدام میدان نروند. علامه میرحامد حسین نیز با درک تهاجم فکری سلفیه و استعمار در هند، نقطه هدف را صحیح تشخیص داد و تمام توان خود را بر دفاع از امامت در «میدان حدیث» متمرکز کرد؛ میدانی که دشمن در آن احساس اقتدار میکرد. سؤال اساسی برای ما امروز این است: اگر آن بزرگان در عصر حاضر بودند، چه نیازی را تشخیص میدادند و نقطه هدفشان کجا بود؟»
۲. درس کار زیربنایی و طاقتفرسا:
مدیرعامل موسسه معارف اهل بیت علیهم السلام، با انتقاد از «نزدیکبینی و عجول بودن» در برخی جریانهای پژوهشی معاصر، بر لزوم سرمایهگذاری بر پروژههای «ماندگار و بنیادین» تأکید کرد. «آثار ماندگار، محصول نگاههای بلندمدت است. علامه میرحامد حسین نزدیک به نیمقرن روی یک پروژه کار کرد. نتیجه کار او، ساختن یک دژ مستحکم بود، نه یک دیوار کوتاه موقت. ما امروز برای مقابله با تندبادهای شبههافکنی نوین، نیازمند تقویت «پیافکنهای فکری» هستیم. باید پروژههایی تعریف کنیم که اگر امروز به چشم نیایند، پنجاه یا صد سال دیگر، اساس استدلال نسلهای بعدی باشند.»
۳. درس روشمندی و راهگشایی:
ریاست محترم بنیاد بین المللی امامت، سومین ویژگی را «ایجاد روش و بازکردن راههای جدید» دانست. «برخی شخصیتها مانند سید مرتضی، تنها یک کتاب نمینویسند، بلکه یک «مکتب استدلالی» خلق میکنند. علامه میرحامد حسین نیز با روش «استنادگری حداکثری» و «بررسی یک حدیث از تمامی وجوه ممکن»، راه جدیدی در دفاع حدیثمحور از امامت گشود. وظیفه ما تکمیل این راه است.» وی در این بخش، با گرامیداشت خاطر شخصیتهای معاصری مانند مرحوم آیتالله هاشم رضا جعفری و مرحوم آیتالله عبدالعزیز طباطبایی، آنان را ادامهدهندگان همین مسیر راهگشا خواند و تأکید کرد: «ما امروز ریزهخوار ادبیات پژوهشی و نگاه این بزرگان هستیم. رسالت نهادهایی مانند بنیاد امامت، تکمیل و نظاممند کردن پروژه کلانی است که اینان آغاز کردهاند.»
برنامههای جنبی و چشمانداز آینده
در حاشیه این مراسم، نمایشگاهی از آخرین آثار پژوهشی بنیاد بینالمللی امامت درباره علامه میرحامد حسین و مکتب لکهنو، شامل تصحیحهای نوین، کتابهای ترویجی و مقالات، با تخفیف ویژه عرضه شد.
همچنین اعلام شد که کنگره بینالمللی اصلی، با حضور گستردهتری از اندیشمندان داخلی و بینالمللی، در ماههای آینده برگزار خواهد شد و محورهای آن شامل:
- بررسی تاریخی جغرافیای علمی شبه قاره در عصر علامه.
- واکاوی روششناسی «عبقات الانوار» در ترازوی نقد امروز.
- بررسی تأثیر مکتب لکهنو بر جریانهای کلامی پس از خود.
- نقشآفرینی خاندانهای علمی در تداوم پژوهش.
- کاربست روشهای دفاعی علامه در مواجهه با چالشهای فکری معاصر.
این پیشنشست، با پیامهای کلیدی خود، نه تنها ادای دینی شایسته به مقام علمی علامه میرحامد حسین بود، بلکه همانگونه که حجت الاسلام والمسلمین دکتر سبحانی تأکید کرد، «فراخوانی عمومی برای بازگشت به نگاههای راهبردی، زمانشناس و بنیادین در پژوهشهای حوزوی و دانشگاهی» محسوب میشود.
