واکاوی روششناسی شهید آیت الله محمدباقر صدر در مهدویت در نشست ماه امامت
پژوهشکده امامت با همکاری پژوهشگاه شهید صدر، بیستوپنجمین نشست از سلسله نشستهای «ماه امامت» را با موضوع «مهدویت از منظر شهید صدر» برگزار کرد. در این نشست علمی، دکتر محمدتقی سبحانی، رییس بنیاد بینالمللی امامت، به ارائه سخنرانی پرداخت.
این نشست یکشنبه ۱۲ بهمنماه، ساعت ۱۵:۳۰ در بنیاد بینالمللی امامت (بلوار بسیج، جنب کوچه ۳۹) برگزار شد.
(مبانی روششناختی
حجت الاسلام والمسلمین دکتر سبحانی با اشاره به دیدگاه شهید صدر مبنی بر ضرورت «کار روزآمد کلامی»، اظهار داشت: رسالت دانش کلام، گرفتن جوهره اندیشه اسلامی و ارائه آن با زبان و گفتمان روز است. اگر کلام نتواند چنین بازنماییای انجام دهد، مکتب دچار انزوا میشود. ایشان تأکید کرد که جنگ امروز، جنگ گفتمانها و نظریههاست و اگر نتوانیم اندیشه تشیع را به زبان روز عرضه کنیم، در این جنگ میبازیم.
معرفی اثر و رویکرد شهید صدر
ریاست محترم بنیاد بین المللی امامت، با تمرکز بر رساله «بحث حول المهدی» شهید صدر که مقدمهای بر کتاب «الامام المهدی» اثر آیتالله شیخ سید محمد باقر صدر است، ویژگیهای روشی این اندیشمند را برشمرد: اصیلسازی، روزآمدی و بهرهمندی از روشهای علمی جدید، نگاه سیستمی و نظاممند، و نظریهپردازی. دکتر سبحانی تصریح کرد که شهید صدر معتقد بود در روزآمدسازی اندیشه دینی، باید آن را در قالب نظریهها بازشناسی و ارائه کنیم.
فرآیند پاسخ به شبهات و نظریهپردازی
مدیرعامل موسسه معارف اهل بیت علیهم السلام، به تشریح روش عملی شهید صدر پرداخت: ایشان در این رساله، هفت پرسش و شبهه ساده و پیشپاافتاده درباره مهدویت شیعه را مطرح میکند (از جمله طول عمر، علت غیبت، چگونگی ایجاد تحول بزرگ توسط یک فرد، و روش ایشان). اما رویکرد ایشان، پاسخ انفعالی و متوقف شدن در پاسخگویی نیست. بلکه شهید صدر از دل پاسخ به هر شبهه، یک قاعده و اصل استخراج میکند و از مجموعه این اصول هفتگانه، نظریهای کلان در باب مهدویت شیعه ارائه میدهد.
تبیین نمونهای
به عنوان مثال، در پاسخ به شبهه «طول عمر»، شهید صدر با تفکیک میان امکان منطقی، علمی و عملی، و با اشاره به نمونه حضرت نوح(ع) که او نیز دارای عمر طولانی بود و رسالتش پاکسازی زمین از فساد بود، به این قاعده کلی میرسد که هرگاه در نظام عالم، یک حجت الهی مامور به رسالت خاصی شود، ممکن است قانون طبیعی برای او نقض شود یا دانش ویژهای به او داده شود. دکتر سبحانی تأکید کرد که این گونه، صرفاً به شبهه پاسخ داده نمیشود، بلکه اصل جدیدی برای نظریه پایه استخراج میگردد.
نظریه نهایی تمدنی
نظریه نهایی شهید صدر، یک نظریه تمدنی است. بر این اساس، ظهور امام عصر(عج) در پی یک «فراق کبیر» تمدنی رخ میدهد که نتیجه طبیعی تناقضات تاریخ بریده از خداست. هنگامی که تمدن بشری به بحرانی میرسد که از درون آن راه حلی ندارد، زمینه برای تحول الهی فراهم میشود. امام به عنوان کسی که در طول تاریخ با تمدنها زیسته و آن را از درون شناخته، در این نقطه ظهور میکند.
جمعبندی و فراخوان
موسس موسسه البیان للتواصل و التاصیل، در جمعبندی خود تأکید کرد که شهید صدر با این روش نشان داد که میتوان معارف بلند تشیع را در قالبهای جدید و با لباسهای تازه عرضه کرد. ایشان از مهدویتپژوهان و متکلمان خواست تا با الگوگیری از این روش، در عرصههای مختلف اعتقادی به تولید نظریه و تبیینهای روزآمد برای مخاطبان گوناگون (از کودک و نوجوان تا اندیشمند غیرمسلمان) بپردازند.
